8.5 C
İstanbul
Pazartesi, Temmuz 6, 2020

Çocuk yapmadan önce bir daha düşünmelisiniz dedirten 25 fotoğraf

Çocuk yapmadan önce bir daha düşünmelisiniz dedirten 25 fotoğraf'ı sizin için listeledik, buyrunuz. 12345678910111213141516171819202122232425

Bunlara bakmalısınız

Üretim ve Tüketim üzerine bir film

Gıda üretimi ve tüketiminin bugünkü halini gösteren çok etkileyici bir kısa belgesel. Samsara film şirketinin Mark Magidson yapımcılığında gerçekleştirdiği 102 dakikalık filmin 6 dakikalık bir...

Tomris Uyar ve aşıkları

Sizce en kıskanılan, çoğu kişinin yerinde olmak istediği kadın kim? Öyle bir kadın var ki en güzel isimler, en güzel eserlerini onun için yazdı.O...

Dünden bugüne: Nuri Bilge Ceylan

 Dünyanın en prestijli ödüllerinden Altın Palmiye'yi son filmi "Kış Uykusu"yla kazanan Nuri Bilge Ceylan'ı ne kadar tanıyoruz? Güldal Kızıldemir'in bu büyük yönetmenle 1997'de yaptığı...

Yaşar Kemal: Sevmek, Sevinmek, İyi Şeyler Üstüne

Siz ne derseniz deyin, ben bıktım. Nah burama geldi. Neredeyse öfkeden, çaresizlikten boğulacağım. Kendimi kandırmaya çalışıyorum. İyi olacak, iyi olacak! Başkalarını da kendimle birlikte...

Edebiyatın karanlık kahini: Aldous Huxley

Bütün zamanlarda raslayabileceğimiz, zamanını aşmış, hatta zaman hakkında öngörüde bulunmuş ve bu öngörüleri gerçekleşmiş insanlar vardır. Bu gün sizler için Aldous Huxley'in hayatından sahneleri...

Biz yaşlandıkça zaman neden daha hızlı akar?

Zaman; kontrolümüz dışında sürekli akıp giden, durdurulamayan, ileri ya da geri sarılamayan soyut bir kavram. Aynı zaman dilimi, kimisine göre uzun, kimisine göre kısa....

Einstein’ın ‘renkli cam yoğuşmasına’ dair ilk kanıtlar bulundu

Einstein’ın ‘renkli cam yoğuşmasına’ dair ilk kanıtlar bulundu

Dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısında parçacıklar çarpışmak yerine birbirini ıskaladığında ne olur? İşte size yeni fizik!


Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda parçacık çarpışmaları.

Tim Childers

Yeni bir araştırma, Einstein’ın özel görelilik teorisinde öngörülen gizemli bir madde biçiminin etrafındaki gizem perdesini aralıyor. On yılı aşkın bir süredir yapılan gözlemlerin ardından, dünyanın en büyük parçacık çarpıştırıcısında görev yapan bilim insanları bu gizemi çözmenin eşiğine geldiklerini düşünüyorlar.

Buna karşın, araştırmacılar, neredeyse ışık hızında dağılmış parçacıkların etrafa saçılan kalıntılarında derinlemesine bir araştırma yürütmüyorlar.

PARÇACIKLAR ÇARPIŞMADIĞINDA NE OLUYOR?

Fransa ve İsviçre arasındaki sınırın yakınlarında yeraltına gömülü 27 kilometre uzunluğundaki bir hat olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (LHC) görevli fizikçiler, bunun yerine, parçacıkların çarpışmadığı zaman ne olduğunu inceleyerek, yakın gözlemlerde bu parçacıkların her birine odaklanmaktansa ‘renkli cam yoğuşması’* diye nitelendirilen kayıp bir maddeyi arıyorlar.

Fiziğin Standart Model’inde, atom altı parçacıkların ‘hayvanat bahçesini’ tasvir eden teoriye göre, evrendeki görünür maddenin yüzde 98’i ‘glüon’** adı verilen temel parçacıklar tarafından bir araya getirilir. İsabetli bir adla nitelendirilen bu parçacıklar, protonlar ve nötronlar oluşturmak için kuarkları birbirine yapıştıran kuvvetten sorumludur. Protonlar ışık hızına yaklaştığında, garip bir durum yaşanır ve barındırdığı glüonların yoğunluğu aşırı derecede artar.

Kansas Üniversitesi’nde fizik ve astronomi profesörü olan Daniel Tapia Takaki, “Bu gibi durumlarda, glüonlar daha düşük enerjili glüon çiftlerine ayrılır ve bu tür glüonlar kendilerini daha sonra birbirlerinden de ayırırlar,” diyor. “Protonların içindeki glüonların bölünmesi, bir noktada, glüon artışının durduğu bir sınıra erişir. Böyle bir durum, çok yüksek enerjili protonlarda ve ağır çekirdeklerde olduğu düşünülen maddenin varsayımsal bir aşaması olan ‘renkli cam yoğuşması’ adıyla anılır,” diyor.

İLK İŞARETLER 2000’DE BULUNDU

Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’na göre, yoğuşma, yüksek enerjili çarpışmalarda parçacıkların nasıl oluştuğu ya da parçacıkların içindeki maddenin nasıl dağıldığı gibi fiziğin henüz çözülmemiş gizemlerini açıklayabilir. Bununla birlikte, bilim insanları onun varlığını teyit etmek için on yıllardır çabalıyor. Öte yandan, 2000 yılında Brookhaven’da bulunan Göreli Ağır İyon Çarpıştırıcısı’nda (RHIC) görevli fizikçiler, renkli cam yoğuşmasının gerçekten de var olabileceğine dair ilk işaretleri buldular.

Laboratuvar, elektronlarından sıyrılan altın atomlarını bir araya getirdiğinde, çarpışmalardan etrafa saçılan parçacıklarda tuhaf bir işaret olduğunu gördüler ve atomların protonlarının glüonlarla aşırı yoğunlaştığını ve renkli cam yoğuşmasını oluşturmaya başladığını düşündüler. LHC’de ağır iyonların çarpıştırıldığı diğer deneyler de benzer sonuçlar ortaya koydu. Bununla beraber, protonları göreli hızlarda bir araya getirmek, atom altı parçacıklar şiddetle patlamadan önce, protonların iç kısımlarına kısa bir göz atma fırsatı sunabiliyor. Protonların iç kısımlarını araştırmaksa, daha hassas bir yaklaşım gerektiriyor.

Protonlar gibi yüklü parçacıklar yüksek hızlara ulaştıklarında, güçlü elektromanyetik alanlar oluştururlar ve enerjiyi fotonlar ya da ışık parçacıkları şeklinde serbest bırakırlar. (Işık, ikili doğası sayesinde aynı zamanda bir dalgadır.) Bu enerji sızıntıları bir zamanlar parçacık hızlandırıcılarının istenmeyen bir yan etkisi olarak görülürdü; ancak fizikçiler bu yüksek enerjili fotonları avantajlarına kullanmanın yeni yollarını öğrendiler.

‘YENİ FİZİĞİN’ KÜÇÜK AMA EMİN ADIMLARI

Hızlandırıcıdaki protonlar vızıldayarak birbirlerini geçerken bir noktada buluşurlarsa, serbest bıraktıkları fotonların yarattığı fırtına, ‘foton üstü proton’ çarpışmalarına neden olabilir. ‘Ultra-periferik çarpışma’ adı verilen bu çarpışmalar, yüksek enerjili protonların iç işleyişini anlamak için bir imkân sunar.




Tapia Takaki, verdiği demeçte, “Yüksek enerjili bir ışık dalgası bir protona çarptığında, protonu dağıtmadan -her türden- parçacıklar üretir. Bu parçacıklar dedektörümüz tarafından kaydedilir ve içerde olanlara dair benzeri görülmemiş derecede yüksek kaliteli bir görüntü elde etmemize olanak sağlar,” diyor.

Tapia Takaki ve uluslararası bilim insanlarından oluşan araştırma grubu, şu anda bulunması zor renkli cam yoğunlaşmasının izini sürmek amacıyla bu yöntemi kullanıyor. Araştırmacılar, ‘The European Physical Journal C’ dergisinin Ağustos sayısında, çalışmalarında ulaştıkları ilk sonuçları yayınladı. Grup, dört farklı enerji seviyesinde ilk kez glüonların yoğunluğunu dolaylı yollardan ölçebildi. En üst seviyedeyse, yeni oluşmaya başlayan renkli cam yoğuşmasına ilişkin kanıtlara ulaştılar.

Brezilya’daki Pelotas Federal Üniversitesi’nde fizik profesörü ve çalışmanın ortak yazarı Victor Goncalves yaptığı açıklamada, deneysel sonuçlar için “…çok heyecan verici, protondaki glüon dinamikleri hakkında yeni bilgiler veriyor ama henüz yanıtlanmamış birçok teorik soru var,” diyor.

Şimdilik, renkli cam yoğuşmasının üzerindeki giz perdesi varlığını koruyor.

*Renkli Cam Yoğuşması, ışık hızına yakın hareket eden atom çekirdeklerinde var olduğu öngörülen bir madde türüdür. Einstein’ın görelilik teorisine göre, yüksek enerjili bir çekirdeğin, hareket yönü boyunca uzunluğu daralmış veya sıkıştırılmış bir şekilde görünür.

**Glüon, İngilizce ‘glue’, yani tutkal kelimesinden türetilmiş, kuarklar arasındaki güçlü etkileşimi sağlayan ve kütlesi olmayan temel parçacıklara verilen addır.

*** Yazının aslı Live Science  sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)






CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Bunları kaçırmayın

Dünden bugüne: Nuri Bilge Ceylan

 Dünyanın en prestijli ödüllerinden Altın Palmiye'yi son filmi "Kış Uykusu"yla kazanan Nuri Bilge Ceylan'ı ne kadar tanıyoruz? Güldal Kızıldemir'in bu büyük yönetmenle 1997'de yaptığı...

Dresden’de Gezilecek 8 Yer

Doğu Almanya’nın mücevheri Dresden, nefes kesici güzelliğiyle şehri çevreleyen Elbe Nehri‘ne nazır nefis bir kent.

Ortadoğu’nun kadife sesi Mohsen Namjoo ve 10 şarkısı

Mohsen Namjoo Meşhed şehrinde geleneksel yapıdaki bir aile içerisinde büyüdü. Edebiyat ve müziğe olan ilgisi daha çocukluğunda başlamıştı. okuldaki sanat etkinliklerinde aktif olarak rol...

Zygmunt Bauman: Sosyal medya çok kullanışlı ve keyifli bir tuzak

Zygmunt Bauman yakınlarda 90. doğum gününü kutladı ve Leeds’deki evinden İspanya’nın kuzeyindeki Burgos’taki bir etkinliğe gitmek için iki kez uçağa bindi. Söyleşiye başlarken yorgun...

Son haberler

İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası açık hava konserlerine başladı

İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası (İDSO), İstanbul Arkeoloji Müzeleri bahçesinde açık hava konseri verdi. AA’dan aktarılan haberlere göre, Kültür Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’nün organizasyonu...

Konut kredi faizlerinin inmesi, bekleyen talebi harekete geçirdi

Gayrimenkul piyasasının nabzını tutan Hürriyet Emlak, emlak endeksi(*) verilerini açıkladı. Verilere göre; Bir yıllık sürede satılık konut fiyatlarının en çok artış gösterdiği illerin...

Almanya’da seks işçileri eylem yaptı: Genelevleri de açın

Almanya'da seks işçileri 'corona' tedbirleri nedeniyle mart ayından beri kapalı olan genelevlerin açılması için eylem yaptı. The post Almanya’da seks işçileri eylem yaptı: Genelevleri...

‘Beavis and Butt-Head’ geri dönüyor

Comedy Central, 90’lar popüler kültürünün animasyon serisi “Beavis and Butt-Head”i geri getiriyor. Dizinin iki yeni sezonunun yayımlanacağını duyuran yaratıcı Mike Judge, arkadan spin-off bölümlerinin ve...

Kısa çalışma ödeneği 1 ay uzatıldı…

Almanya Başbakanı Merkel, Federal Meclis’te milletvekillerinin sorularını yanıtlarken NATO’daki Türk-Fransız gerginliği, Türkiye-AB ilişkileri ve mülteci mutabakatıyla ilgili açıklamalar yaptı. Almanya Başbakanı Angela Merkel, Federal...