kayseri escort - samsun escort - bodrum escort - kuşadası escort - antalya escort
istanbul escort - şişli escort - maslak escort - ataşehir escort antalya escort
32.6 C
İstanbul
Salı, Ağustos 9, 2022

Günah vergileri alkol tüketimini arttırıyor

Google News presshaber.com

[ad_1]

Aşırı vergiler alkollü içkileri erişilmez kılarken, tüketimi düşürmüyor. Bu durum da kayıt dışı bir sektörün doğmasına sebep oluyor. Yani devlet kendi eliyle vatandaşlarının sağlığını riske atıyor. Bu yüksek oranlar nedeniyle de devlet aslında vergi kaybediyor.

Ekonomi literatüründe, dışsal etkileri sınırlandırılmak istenen alkol, sigara, kumar, çevre kirletici faaliyetler gibi konularda uygulanan vergilere ‘günah vergisi’ adı verilir. Devletler vatandaşlarını sağlığa zararlı ve dolaylı toplumsal maliyetleri yüksek bu tür eylemlerden vazgeçirmek, tüketimlerini sınırlandırmak ya da azaltmak amacıyla günah vergisi enstrümanını sık sık kullanırlar.

Günah vergisi (sin taxes) Amerika’da ilk kez 1791 yılında sigara, 1794 yılında da viski için uygulandı. Dinsel kökenli bir çıkışı olan ‘günah vergisi’ kavramı giderek ekonomik ve sosyal yanı ağır basan bir vergi çeşidine dönüştü. Yine Amerika, 1929 Büyük Buhranı’nı aşmak için günah vergilerini ciddi bir araç olarak kullandı. Meşhur “Prohibition’ın” yani içki yasağının kaldırılmasının altında da vergi gelirlerinden mahrum kalmama fikriyatı ciddi bir ağırlık oluşturuyordu o dönemde.

Osmanlı’nın çeşitli dönemlerinde de tütün ve alkol üzerinde ‘şıra resmi, ilk vergi, resm-i beyiye, tönbeki beyiyesi’ gibi isimlerle günah vergilerine rastlamak mümkün. Günümüzde de özel tüketim vergileri günah vergisi kapsamında değerlendiriliyor.

Devletin özel tüketim vergilerinden elde ettiği gelir, toplam vergi gelirleri içinde yaklaşık yüzde 10 mertebesine erişmiş durumda. Sadece alkol söz konusu olduğunda devletin 2019 yılı beklentisi yaklaşık 15 milyar TL civarında. Ekonominin içinde bulunduğu durum göz önüne alınırsa, böyle bir gelir kalemi haliyle cezbedici ve iktidarın bundan vazgeçmeye niyeti yok. Buna karşın olay bir halk sağlığı sorunu haline dönüşüyor.

Peki neler oluyor, her yılın ocak ve temmuz ayında enflasyona endeksli olarak yapılan özel tüketim vergisi artışları gerçekten alkol tüketimini azaltıyor mu? İnsanlar aşırı vergiden dolayı alkol tüketim sıklık ve tercihlerini değiştiriyorlar mı? Bu soruların tek katmanlı cevapları yok. Verinin güdük olduğu bir alan ve ufkumuzu netleştirecek yeterli akademik çalışma da yapılmıyor. Yine de hem rakamlar hem de yapılan akademik çalışmalar ipuçlarını önümüze serecek bir yekun oluşturmuş durumda.

Önce alkollü içkiler genelinde ve rakı özelinde ÖTV neden bu kadar yüksek kısaca ona bakmakta fayda var.

AB MEVZUATI’NA UYUM SÜRECİ

Türkiye’de alkollü içkilerdeki ÖTV oranları, 94/84/AET sayılı ‘Alkol ve Alkollü İçkilerden Alınan ÖTV Oranlarının Yakınlaştırılması Direktifi’ dikkate alınarak yapılandırılıyor. Bu direktif şarapta ÖTV oranını sıfır olarak belirlemiş durumda. Bira için çeşitli kriterler var ve aşırı bir tablo oluşmuyor. Mesele yüksek alkollü içkilerde düğümleniyor. Buna göre alkol oranı yükseldikçe vergi oranı da yükseliyor. Türkiye 2009 yılında AB’ye bir eylem planı sundu. Bu plana göre rakı lehindeki ayrımcı vergilendirme aşamalı olarak kaldırılacak ve 2018 yılında AB direktifinde öngörülen oran yakalanacaktı.

Oysa bu direktif Yunanistan’da, İtalya’da tüketilen alkollü içeceklere, Portekiz’deki şarap, likör ve şaraptan elde edilen rakılara yüzde 50’yi bulan oranlarda indirim uygulanmasını karara bağlıyordu. AB şu anda Yunanistan’dan da direktif değerlerine uyum bekliyor ve 2021’i zorluyor. Türkiye AB rotasından sapalı çok uzun bir zaman oldu, eğitim, sağlık, adalet, insan hakları gibi konularda kılını kıpırdatmazken alkollü içkilerdeki uygulamasıyla, rakının vergisini viski ile eşitlemiş oldu. Böylelikle viski satışlarında kayda değer bir artış yaşandı.

Oysa rakı, viskiye nazaran daha maliyetli bir içki. Üzüm ve anason yerine, hububattan elde edilen viski karşısında doğal olarak korunması gerekir. Üstelik coğrafi işaretini elde etmiş ‘’yerli ve mili’’ bir ürün aslına bakarsanız. Rakının korunması tarımın, çiftçinin ve endüstrinin korunması demek.

2011 yılından sonra vergilerdeki düzenleme çabaları aslında tüketime doğrudan yansımış durumda. Aşağıdaki satış rakamlarının analizi de bunu gösteriyor.

ALKOLLÜ İÇKİ SATIŞLARI

Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi 2004 yılından bu yana her içki türünün piyasaya arzı bakımından rakamları yayınlıyor. Son beş yılın rakamlarına baktığımızda (Tablo 1) biranın milyar litre mertebelerine yaklaştığını, şarap ve viski satışlarında düzenli bir artış olduğunu, rakının satış rakamlarındaysa bir düşüş olduğunu görmek mümkün.

Tablo 1 : 2014-2018 arası alkollü içki piyasa arz miktarları (Milyon Litre)

Rakı özelinde firmaların satış rakamları düşse de, yapılan projeksiyonlara göre 8-10 milyon litre mertebesinde hazır alkolden yapılan bir rakı tüketimi olduğu tahmin ediliyor. Dolayısıyla rakıda da bir düşüş söz konusu değil aslında. İnsanlar aşırı vergiler nedeniyle kendi çözümlerini yaratıyorlar. Öte yandan satış rakamlarının ötesinde geçmiş yıllardaki rakı tüketimini, nüfus ve kentleşme oranıyla kıyasladığımızda, rakamlar rakı tüketiminde oransal bir düşüşe işaret ediyor ki bunun izahı vergi meselesinden başka boyutlar içeriyor.

Tüm içki türleri açısından baktığımızdaysa Türkiye’de alkollü içki tüketiminde düzenli bir artış söz konusu. Grafik 1’de de görüldüğü gibi 2018 yılında Türkiye’de yaklaşık 1,2 milyar litre içki satışı yapılmış. Bu rakamın 2019 yılında artacağı yönünde beklentiler yüksek.

Grafik 1: Yıllara göre alkollü içki satışları

Alkollü içki satışlarının dağılımına baktığımızdaysa, ithal içkilerdeki düzenli ve yüksek artışı görmek mümkün.

Grafik 2: Alkollü içki satışlarında yerli üretim ve ithalat payı

Burada viskinin başı çektiğini belirtmiştik. AB mevzuatına uyumlu vergi oranları viski satışlarını katlarken, rakıya ciddi sekte vurmuş durumda.

Peki günah vergileri sürekli artarken alkol tüketiminin düşmemesi nasıl açıklanmalı derseniz akademiye kulak vermekte fayda var.

 

Yazının devamı için:

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2019/12/20/gunah-vergileri-alkol-tuketimini-arttiriyor/



[ad_2]

Son Haberler

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bağlantıda Kal

10,053BeğenenlerBeğen
1,058TakipçilerTakip Et
276AboneAbone Ol

Popüler Listeler