8.5 C
İstanbul
Cuma, Mayıs 29, 2020

Ünlülerin daha önce görmediğiniz 32 fotoğrafı

  Bu içerikte, daha önce görmediğinizi düşündüğümüz, tarihin tozlu sayfalarından çıkarılmış 33 eşsiz fotoğrafla ünlülerin pek bilinmeyen fotoğraflarını sizler için derledik. 1. Yılmaz Güney ve Nebahat Çehre'nin selfie...

Bunlara bakmalısınız

20 şiiriyle Ülkü Tamer

1937 senesinde Antep’te dünyaya gelen Ülkü Tamer, 1 Nisan 2018’de yaşamını devam ettirdiği Muğla’nın Bodrum ilçesinde hayatını kaybetti.İkinci Yeni şiir akımının önde gelen temsilcilerinden...

Vadim Stein’in 32 fotoğrafıyla dansçılar

Ukraynalı Fotoğrafçı Vadim Stein, drama, heykelcilik ve grafik üzerine yaptığı çalışmalarının ardından dansçıların fotoğraflarını çekmeye karar verir.Fotoğrafçı Vadim Stein'in çalışmalarından küçük bir demeti sizin...

Yaşar Kemal: Sevmek, Sevinmek, İyi Şeyler Üstüne

Siz ne derseniz deyin, ben bıktım. Nah burama geldi. Neredeyse öfkeden, çaresizlikten boğulacağım. Kendimi kandırmaya çalışıyorum. İyi olacak, iyi olacak! Başkalarını da kendimle birlikte...

Dünden bugüne: Nuri Bilge Ceylan

 Dünyanın en prestijli ödüllerinden Altın Palmiye'yi son filmi "Kış Uykusu"yla kazanan Nuri Bilge Ceylan'ı ne kadar tanıyoruz? Güldal Kızıldemir'in bu büyük yönetmenle 1997'de yaptığı...

Çocuğunuzu ‘cinsel istismardan’ korumak için ‘İç Çamaşırı Kuralı’nı öğretin

Beş çocuktan biri cinsel şiddete, cinsel istismara maruz kalıyor. Çocuğunuzun böyle bir durumla karşılaşmaması için ona İç Çamaşırı Kuralı'nı öğretebilirsiniz. İç Çamaşırı Kuralı, Avrupa Konseyi'nin...

Zygmunt Bauman: Sosyal medya çok kullanışlı ve keyifli bir tuzak

Zygmunt Bauman yakınlarda 90. doğum gününü kutladı ve Leeds’deki evinden İspanya’nın kuzeyindeki Burgos’taki bir etkinliğe gitmek için iki kez uçağa bindi. Söyleşiye başlarken yorgun...

İbrahim Alper Akalın Yazdı: Koronavirüsün Gösterdikleri; “Devlet, Piyasa ve Etkinlik”

Tüm dünyada bugünden sonra devletlerin sağlık alanında daha kapsayıcı olması gerektiği açığa çıkmıştır. Ancak kapsayıcı politikaların gerekliliği, sağlık sisteminde devlet egemen bir yapıyı zorunlu kılmaz. Kamusallık, devletçilik ile karıştırılmamalıdır. Kamusallık, güçlü devletlerin etkin kurumları aracılığıyla toplumları için etkili politikalar üretebiliyor olmasıdır. Bu etkin kurumların başında da dışa açık ve rekabetçi piyasa ekonomisi gelmektedir.

Koronavirüs salgını şüphesiz insanlık tarihinin karşılaştığı en büyük krizlerin başında geliyor. Bu küresel felaket ile mücadele edebilmek için bütün devletler olağan üstü önlemlere başvurmak zorunda kaldı. Tüm dünyada salgının hızını kesmek için alınabilen en etkili önlem bireyler arasına sosyal mesafe koymak ve iktisadi aktiviteleri yavaşlatmak oldu. Öte yandan, toplumu eve hapsetmenin yaratacağı ekonomik kayıpları telafi etmek amacıyla hükümetler, geniş maddi kaynakları (kimi ülkelerde milli gelirin yüzde onuna varacak şekilde) halka ve işletmelere sunacak şekilde mali ve para politikalarını seferber ettiler.

Koronavirüs krizi aynı zamanda, her şey normalleştikten sonra nasıl bir dünyanın bizi bekleyeceği konusunda da birçok spekülasyonu da beraberinde getirdi. Karşılaşılan en yaygın yorumlardan birisi, bu krizin küresel kapitalizmin aslında ne kadar çaresiz ve yetersiz bir sistem olduğunu ortaya koyduğu yönündeydi. Bu yoruma katılanlar, krizin ardından kamusal merkezi planlamaya dayalı ve devletin daha egemen, müdahil ve üretim araçlarını kontrol ettiği bir sistemin inşasının gerekli olduğunu düşünmekte.

Ancak, serbest piyasa ve küreselleşmeye dayalı ekonomik sistemlerin bu kriz ile baş etmekte yeterli olmadığı yönündeki yorumları kötümser ve kısmen de haksız bulmak için elimizde bir çok kanıt var. Bilimsel gelişmeler, haberleşme teknolojisindeki iyileşmeler ve bilim adamları ile özel ilaç şirketleri arasındaki küresel işbirliğinin artması gibi faktörler sayesinde yaşadığımız dönem geçmişe kıyasla bizi bir çok açıdan virüs ile mücadelede güçlü kılıyor.

Piyasa, Teknoloji ve COVID-19

Tedaviye yönelik gelişmelerden başlarsak, yapılan çalışmalar neticesinde Koronavirüs aşısının bir yıl içerisinde tüm dünyada yaygınlaşması bekleniyor. Bu süre geçtiğimiz yüzyılda elli yıla kadar çıkabiliyordu. Yine, özel start-up’lar ve ilaç firmalarının girişimleri ile antijen (kişinin virüs taşıyıp taşımadığını ölçen) ve antikor (kişinin daha önce hastalığı geçirip geçirmediğini ölçen) testleri ülkelerde yaygınlık kazandı. Artık evlerde bile bu testler kullanılabilir hale geldi. Böylelikle, salgın daha önceden önlenebiliyor ve ikincil sağlık hizmetleri daha etkin ve verimli bir şekilde sunulabiliyor.

Tedaviye yardımcı alanlardaki dijital ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak getirilen çözümler de iyimser bir bakış açısını pekiştiriyor. Söz gelimi, büyük veri destekli bilgisayar modellemeleri sayesinde virüsün ne hızda ne kadar uzağa yayılayabileceği ölçülebiliyor ve bu durum salgının kontrol edilmesine yardımcı oluyor. Yine bu bilgisayarlar, koronavirüsün vücut içerisinde yayılmasını engelleyecek kimyasalları keşfederek, virüsün tedavisine çok önemli katkılar sağlıyor. Danimarka’da özel bir şirket tarafından üretilen ve ışıma yoluyla hastane ortamında virüsleri yok eden robotlar sayesinde virüs tedavisi daha steril ve risksiz bir ortamda gerçekleşme imkanına kavuşuyor. Tayland’da ise robotlar hastalara koronavirüs testlerini tatbik ederek, sağlık çalışanlarına yardım ediyor ve daha fazla hastaya bakılmasına destek oluyor. 3 boyutlu yazıcılar sayesinde, yüksek talep nedeniyle tedarikinde zorlanılan maske ve solunum cihazlarının üretimi hızlı bir şekilde gerçekleştirilebiliyor.

Sadece sağlık alanında değil, ülkemizde de gördüğümüz gibi, temel gereksinimlerin giderilmesi konusunda da özel girişimler bu krizi daha sancısız atlatmamıza yardımcı oluyor. Süpermarketler eve taşıma hizmetleri için kapasite artırıyor. Eve gıda ve yiyecek getiren uygulama bazlı servisler, insanların sokağa çıkmadan hizmet almalarına olanak sağlıyor. Online alışveriş sitelerinin yaygınlaşması yine insanların evde izole bir şekilde yaşamasına destek olacak şekilde ihtiyaçların karşılanmasına imkan tanıyor.

Elbette gerek yerel ölçekteki hizmet şirketleri, gerekse küresel ilaç firmaları ve sağlık alanında faaliyet gösteren tüm özel girişimler bu faaliyetlerini hayırseverlik adına yürütmüyorlar. Ancak, Adam Smith’in de veciz bir sözünde belirttiği gibi, bu özel şirketlerin kendi çıkarlarının peşinde koşması, doğrudan veya dolaylı olarak bize sağlığımızı daha iyi koruma fırsatını tanıyor. Hele ki tüm iktisadi süreçlerin merkezi bir kamu otoritesi tarafından doğrudan kontrol edildiği ülkelerdeki durumun vahameti, kendiliğinden oluşan bu doğal işbirliği ortamının önemini daha iyi anlamamıza vesile oluyor.

ÜlkelerToplam Sağlık Harcaması / GSYİHKamu Sağlık Harcaması / GSYİHBloomberg Sağlık Verimlilik EndeksiGenel Devlet Harcamaları / GSYİHKişi Başı Milli GelirEkonomik Özgürlükler Endeksi
Singapur4,5%2,5%217,2%63.9872
Tayvan6,4%4,3%1217,8%24.82711
Hong Kong5,8%2,9%118,0%49.3341
Güney Kore8,1%4,8%432,8%31.43025
Türkiye4,2%3,3%2534,6%8.95771
ABD14,3%5035,1%65.11117
Almanya9,5%3944,6%46.56327
AB7,0%44,7%36.532

 

Neden Bazı Ülkeler COVID-19 ile daha iyi mücadele ediyor?

Öte yandan, koronavirüs salgını ile iyi mücadele eden ve vaka sayısının hızını yavaşlatabilmiş Asya ülkeleri de, serbest piyasa sistemine sahip devletlerin koronavirüs ile mücadelede ne kadar etkili olduğunu görmemiz açısından adeta birer laboratuvar işlevi görüyorlar. Geçtiğimiz süreçte virüsün yayılma hızını kontrol altına alabilmiş Singapur, Hong Kong, Taiwan ve Güney Kore gibi ülkelerde, devletin ekonomi içerisindeki payının diğer ülkelere göre çok daha düşük olduğunu ve bu ülkelerin ekonomik özgürlükler endeksinde de dünyanın en üst sıralarında yer aldığını tespit edebiliyoruz.

ÜlkelerKamu Sağlık Harcaması / GSYİHBloomberg Sağlık Verimlilik EndeksiGenel Devlet Harcamaları / GSYİHKişi Başı Milli Gelir ($)Ekonomik Özgürlükler Endeksi
Hong Kong2,9%118,0%49.3341
Singapur2,5%217,2%63.9872
Tayvan4,3%1217,8%24.82711
ABD14,3%5035,1%65.11117
Güney Kore4,8%432,8%31.43025
Almanya9,5%3944,6%46.56327
Türkiye3,3%2534,6%8.95771
AB7,0%44,7%36.532

 




Şüphesiz, kamu yöneticilerinin süreci şeffaf bir şekilde yönetmesi ve toplumsal işbirliğinin başarı ile yakalanmasının yanında tüm toplumu kapsayan kamusal sağlık sistemlerinin varlığı, bu ülkelerin koronavirüs ile doğru ve etkin mücadelesinde en önemli faktörlerin başında geliyor. Ancak bu ülkelerde temel sağlık harcamalarının devlet tarafından karşılanıyor olması, bu hizmetlerin de devlet tarafından verildiği anlamına gelmiyor. Singapur’da birincil sağlık hizmetlerinin %80’i, Taiwan ve Güney Kore’de ise hem birincil sağlık hizmetlerinin hem de hastane kapasitelerinin %90’ı özel sağlık kuruluşları tarafından sağlanıyor. Üstelik bu ülkelerin kamusal sağlık harcamalarının toplam milli gelir içerisindeki payı bir çok gelişmiş ülkenin de oldukça altında. Bu yüzden bu ülkeler Bloomberg Sağlık Verimliliği endeksinde de en üst sırada yer alıyor. Kısacası bu devletler, teknolojiyi daha verimli kullanarak daha etkin tedavi çözümleri sağlayabilen rekabetçi özel sektör sayesinde kamusal sağlık hizmetlerini tüm topluma daha verimli sunuyor ve koronavirüs ile mücadelede diğer ülkelere örnek oluyor.

ÜlkelerKamu Sağlık Harcaması / GSYİHBloomberg Sağlık Verimlilik EndeksiGenel Devlet Harcamaları / GSYİHKişi Başı Milli Gelir ($)Ekonomik Özgürlükler Endeksi
Hong Kong2,9%118,0%49.3341
Singapur2,5%217,2%63.9872
Güney Kore4,8%432,8%31.43025
Tayvan4,3%1217,8%24.82711
Türkiye3,3%2534,6%8.95771
Almanya9,5%3944,6%46.56327
ABD14,3%5035,1%65.11117
AB7,0%44,7%36.532

 

Krizden Çıkarılacak Dersler

Sonuç bölümünde, yukarıda yazılanlar ışığında, bu krizin serbest piyasa ve devletçilik ekseninde bize ne söylediğini ve özellikle Türkiye’nin alması gereken dersleri aşağıda şöyle özetleyebiliriz:

1- Bu kriz serbest piyasa ekonomisinin yaratmış olduğu bir kriz değildir. Öte yandan, piyasa ekonomisinin dinamik ve üretken doğası bu krizi daha az hasarla atlatmamız konusunda bize yardımcı olmaktadır.

2- Piyasanın işlevselliğinin toplum sathına yayılması kurumsal ve güçlü bir devlet kapasitesi ile mümkündür. Ancak güçlü devlet, büyük devlet olmak ile ilgili değildir. Güçlü devlet, kamu kaynaklarının etkili bir şekilde kullanılmasına olanak sağlayan şeffaf, kurala dayalı ve kapsayıcı bir yönetim anlayışı ile mümkündür.

3- Tüm dünyada bugünden sonra devletlerin sağlık alanında daha kapsayıcı olması gerektiği açığa çıkmıştır. Ancak kapsayıcı politikaların gerekliliği, sağlık sisteminde devlet egemen bir yapıyı zorunlu kılmaz. Devletin bu alandaki sorumluluğu, özel sektör aracılığıyla topluma daha verimli ve etkin sağlık hizmetinin ulaştırılmasını hedefleyen sosyal güvenlik ve maliye politikalarını oluşturmak yönünde olmalıdır.

4- Devletler, toplumların aynasıdır. Yoksul toplumların devletleri de yoksul olur. Genel refah seviyesini yükseltememiş devletler zor zamanlarında toplumuna yeterli desteği de sağlayamaz. Toplumsal refah, sürdürülebilir ve yüksek ekonomik büyüme hızını yakalamak ile mümkündür. Daha yüksek hızla büyüyen ülkeler, Asya Ülkeleri örneğinde de gördüğümüz gibi, ekonomik özgürlükleri yüksek olan ülkelerdir. Bireysel hakların tarafsız ve bağımsız bir hukuk sistemi ile güvence altına alındığı, serbest ticareti ve özel girişimi destekleyen, vergi yükünün düşük olduğu ve etkin düzenleyici kurumlara sahip devletlerin toplumları da özgür ve dolayısıyla müreffeh olmaktadır.

5- Kamusallık aynı zamanda, güçlü büyümenin ön koşulu olan verimliliğin kalıcı ve yüksek oranda artırılması amacıyla teknoloji alanında köklü bir dönüşüm gerçekleştirmeyi gerektirmektedir. Bu amaçla, eğitim sisteminin toplumun bilgi ve becerisini artıracak şekilde dizayn edilmesi elzemdir. Bu hedefe hizmet etmeyen tüm popülist ve verimsiz kamusal harcamaların da sona erdirilmesi gerektirmektedir.

6- Kısacası, kamusallık devletçilik ile karıştırılmamalıdır. Kamusallık, güçlü devletlerin etkin kurumları aracılığıyla toplumları için etkili politikalar üretebiliyor olmasıdır. Bu etkin kurumların başında da dışa açık ve rekabetçi piyasa ekonomisi gelmektedir.

 

İbrahim Alper Akalın, Finansal Ekonomist

finansalekonomist@gmail.com

 


İLGİLİ HABERİbrahim Alper Yazdı: İbrahim Alper Yazdı: “Devlet: Eşitsizliğin Görünmez Eli”

İLGİLİ HABERİbrahim Alper Yazdı: Devlet Sorunlu Varlıkları Kurtarmak Zorunda mı?İbrahim Alper Yazdı: Devlet Sorunlu Varlıkları Kurtarmak Zorunda mı?

https://twitter.com/I_AlperAkalin








CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Bunları kaçırmayın

Patti Smith’ten Frida Kahlo ve Diego Rivera’ya bir aşk mektubu

Frida Kahlo da her kadın gibi kurbanıydı toplumun, öteki idi. Ama köşesine çekilip acılarının öylece geçmesini beklemedi. Kendisi ile yüzleşirken aslında kadınlığı ile de...

Felsefe tarihinde ‘erkekliğin’ gölgesinde kalmış 19 kadın filozof

Kadınlar tarih boyunca birçok alanda olduğu gibi felsefe alanında da gölgede bırakılmış ve yaptıkları çalışmalar yok sayılmıştır. Bazı dönemlerde ise bir biçimde bilim ya da...

Dünden bugüne: Nuri Bilge Ceylan

 Dünyanın en prestijli ödüllerinden Altın Palmiye'yi son filmi "Kış Uykusu"yla kazanan Nuri Bilge Ceylan'ı ne kadar tanıyoruz? Güldal Kızıldemir'in bu büyük yönetmenle 1997'de yaptığı...

Dresden’de Gezilecek 8 Yer

Doğu Almanya’nın mücevheri Dresden, nefes kesici güzelliğiyle şehri çevreleyen Elbe Nehri‘ne nazır nefis bir kent.

Son haberler

Sümeyra Çakır’ın yaşam öyküsünü anlatan ‘Serçelerin Süvarisi’ belgeseli erişime açıldı

Halk müziği sanatçısı Sümeyra Çakır’ın hayat hikâyesinin anlatıldığı “Serçelerin Süvarisi: Sümeyra” belgeseli, sanatçının doğum günü olan 25 Mayıs’ta erişime açıldı. Nâzım Hikmet Kültür Merkezi...

TİM Başkanı Gülle: “İhracata büyük destek”

TİM Başkanı İsmail Gülle, firmaların e-ticaret sitelerine üyeliklerini, sanal ticaret heyetleri ve sanal fuarlara katılımını, sanal fuar düzenlenmesini destek kapsamına alan Pazara Girişte...

Misk500 Accelerator’ın üçüncü demo day’de sunum yapan 16 girişim

Erken aşama girişimlere yatırım yapan San Francisco merkezli fon 500 Startups ve Misk Innovation, geçtiğimiz günlerde online demo day gerçekleştirdi.Misk500 Hızlandırıcı Program (Misk500 Accelerator)‘ın üçüncü dönemi...

Andrea Bocelli koronavirüse yakalandı ve iyileşti

Dünyaca ünlü İtalyan tenor Andrea Bocelli, milyonlarca kişinin YoTube’dan canlı olarak takip ettiği meşhur paskalya konseri öncesinde koronavirüse yakalandığını ve iyileştiğini açıkladı. 61 yaşındaki opera sanatçısı,...

Polisin, bir siyahı gözaltına alırken boğarak öldürmesi Minneapolis’te halkı sokağa döktü

ABD’nin Minneapolis kentinde, bir siyahın, onu gözaltına almak isteyen polis tarafından boğularak öldürülmesi yüzlerce kişiyi sokağa döktü.Fotoğraf: ReutersPolisin, sahte para suçundan aranan 46...