Ana SayfaHaberlerEkonomiİdlib için gözler Erdoğan...

İdlib için gözler Erdoğan ve Putin’de

Suriye’nin kuzeybatısındaki İdlib’de geçen hafta 34 Türk askerinin hayatını kaybetmesi üzerine Türkiye’nin bölgedeki operasyonlarını genişletmesine tepki gösteren Rusya ile Türkiye masaya oturuyor. İki ülke arasındaki sert eleştirilerin ardından Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Perşembe günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le Moskova’da bir araya gelecek. DW Türkçe’nin haberine göre, İdlib’deki gelişmelerin ele alınacağı görüşmede Türkiye, Rusya’dan Suriye’de destek verdiği Şam rejiminin operasyonlarını durdurmasını sağlamasını isteyecek.

Buluşma öncesi Çarşamba akşamı Ankara’da bir açıklama yapan Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, Moskova’ya giderken temel çerçevelerinin Rusya ile imzaladıkları İdlib mutabakatı çerçevesinde acil bir ateşkesin sağlanması olduğunu söyledi. Ortak bir anlayışla mutabakata varma ümidiyle Moskova’ya gittiklerini vurgulayan Kalın, Türkiye’nin Esad rejimine yönelik tutumunu da yineledi. Nisan ayında seçim yapılacağına dair Esad rejiminin açıklamasının bir hükmü olmadığını söyleyen Kalın, mülteci krizine de değindi.

Avrupa’ya düzensiz göçü önlediklerini, ancak kendilerinin de bir sınırı olduğunu belirten Kalın, “Mülteci anlaşmasının temel hükümleri uygulanmalı. Türkiye ya da başka bir ülke bu sorunu tek başına çözemez. Türkiye’ye verilen sözler yerine getirilmeli” dedi. Kalın ayrıca “Mültecilerin güvenli, gönüllü ve onurlu şekilde geri dönüşü sağlanacaksa bunun şartlarının Suriye sahasında oluşturulması gerekiyor” ifadelerini de kullandı.

Putin daha konuşmadı

Rus yetkililerden ise Türkiye’nin operasyonlarını eleştiren açıklamalar gelirken Putin, İdlib’de tırmanan krizle ilgili geçen haftadan bu yana kamuoyuna bir açıklama yapmadı. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, sadece Avrupa’nın mülteci sorunu çözülsün diye ülkesinin İdlib’de teröristlere karşı verdiği savaşı durdurmayacağını söyledi. Rusya’nın Esad’ın yanında durmaya devam edeceğinin de altını çizen Lavrov, Erdoğan’ın Perşembe günü gerçekleştireceği Moskova ziyareti sonrasında İdlib’de durumun sakinleşmesini umut ettiklerini belirtti.

Türkiye, İdlib’deki askeri varlığını genişletti

Putin-Erdoğan görüşmesi öncesinde Türk ve Rus yetkililer arasında yapılan görüşmelerde Rusya’nın, Türkiye’nin İdlib’deki gözlem noktalarından çekilmesini istediği basına yansımıştı. Buna göre Rusya’nın, Türkiye’nin bölgeyi muhalifler ve cihatçı gruplardan arındırması karşılığında, sınıra yakın dar bir şeritte siviller için güvenli bölgeye yeşil ışık yaktığı, Ankara’nın ise İdlib’in büyük bir bölümünden çekilmesi anlamına gelen bu öneriye sıcak bakmadığı belirtilmişti.

Görüşmeden uzlaşma bekleniyor

Gözlemciler bu buluşmayı Türkiye-Rusya ilişkilerinde bir dönüm noktası olarak nitelendiriyor. Putin-Erdoğan görüşmesinden bir uzlaşma çıkabileceğini söyleyen Rus düşünce kuruluşu Rusya Dış İlişkiler Konseyi’nden Timor Ahmetov, DW’ye yaptığı değerlendirmede şiddetin son bulmasının her iki tarafın, özellikle de Ankara’nın çıkarına olduğunu kaydetti. Erdoğan ve Putin’in öncelikle ateşkesi ele alacaklarını düşündüğünü belirten Ahmetov, bu buluşmanın bundan sonra yapılacak diplomatik görüşmelerin ilk adımı olabileceği de sözlerini ekledi.
Şam’ın Soçi anlaşmasında belirlenen sınırlara çekilmesini ve ağır silahlarını bırakmasını beklemediğini kaydeden Ahmetov, “Bundan sonraki diplomatik görüşmelerde mülteci kamplarının kurulacağı ve Türkiye’nin sınırlı bir alanda uçma yetkisine sahip olabileceği güvenli bir bölgenin oluşturulması söz konusu olabilir” tahmininde bulundu. Ahmetov ayrıca nükleer güç sahibi Rusya ile NATO üyesi Türkiye’nin Suriye’de doğrudan bir çatışma içine gireceklerine inanmadığını da söyledi.

Moskova’da neler konuşulacak, taraflar hangi konuda uzlaşamıyor?

Rusya yeni anlaşma istiyor: Türkiye ve Rusya, 17 Eylül 2018’de uzlaştıkları Soçi Mutabakatı’nın işlevini yitirmesinden dolayı birbirlerini suçluyorlar. Buna rağmen Türkiye, Soçi Mutabakatı’nın ve bu anlaşmada belirlenmiş olan sınırların geçerli kalmasını istiyor. Rusya’nın Suriye üzerindeki etkisini kullanmasını, rejimin operasyonlarını durdurmasını ve gerginliği azaltma bölgesi dışına çekilmesini isteyen Türkiye, Rusya’nın daha önce gündeme getirdiği planları kabul etmeye yanaşmamıştı.

Rusya ise Soçi Mutabakatı’ndan bu yana sahada yaşanan gelişmelerin göz ardı edilemeyeceğini, özellikle radikal cihatçı grupların etki alanlarını artırmasına yol açan bu düzenlemenin artık geçerli olamayacağı düşüncesinde.

Rusya’nın sunması beklenen yeni plan hem İdlib’de haritaların yeniden oluşturulmasını, tarafların gözlem noktalarının yeniden belirlenmesini ve radikal unsurlarla etkin mücadeleyi içeriyor. Rusya, bu tedbirlerin Türkiye ile ortaklaşa alınması ve uygulanmasını öngörüyor.

Kalıcı ateşkes: Türkiye’nin en temel beklentilerinden biri kalıcı ateşkes. Soçi Mutabakatı’nda belirlenen ateşkesin Suriye rejimi tarafından onlarca kez ihlal edildiğini, bunun da sahadaki gerginliği artıran en temel unsur olduğunu düşünen Türkiye, yeni süreçte uygulanacak ateşkesin rejim tarafından ihlal edilemeyecek önlemlerle güçlendirilmesini istiyor. Soçi’de olduğu gibi ateşkesin gözlenmesi için Türkiye ve Rusya’nın ortak askeri koordinasyonuna devam etmesi de öngörülüyor.

Rusya, yeni bir ateşkes ilanına karşı değil, ancak ateşkesin kim tarafından bozulduğu konusunda Türkiye ile aynı fikirde değil. Ateşkesin ılımlı muhalif gruplar ve radikal unsurlar tarafından bozulduğunu, bu grupların Suriye askeri hedeflerinin yanı sıra Rusya’nın Hmeymim Üssü’ne de sayısız saldırılar düzenlediğini kaydeden Rusya, ateşkes sağlansa bile Birleşmiş (BM) tarafından da “terörist” olarak tanımlanan gruplarla mücadelenin devam edeceğinin altını çiziyor.

Yeni harita: Müzakerelerinin en çetin bölümünü oluşturuyor. Rusya, sahadaki yeni gerçeklik ışığında Türk askeri varlığının, M4 ve M5 karayollarının kuzeyine çekilmesi amacında. Türkiye’nin kontrol edeceği alanı olabildiğince daraltmak amacında olan Rusya, sınırda 5 ile 10 kilometre arasında belirlenecek bir hat çizilmesini istiyor. Bu alanın, son dönemde evlerinden ayrılan Suriyelilerin barınması için yeterli olacağını öngörüyor. Rusya, sınıra dayana mülteci sayısının Türkiye’nin açıkladığı gibi bir milyonun üstünde olmadığını, bu sayının 200.000 civarında olduğunu iddia ediyor.

Türkiye’nin asıl amacı Suriye güçlerinin Soçi Mutabakatı ile çizilen gerginliği azaltma bölgesine çekilmesi ancak bu olamayacaksa da derinliği 30 kilometreden az olmayacak güvenli bölge oluşturulması. Bu alanın sayıları bir milyonu aşan Suriyelilerin güvenli ve rahat şekilde barındırılmaları için gerekli olduğunu kaydediyor. Güvenli bölgenin oluşturulması ve bunun Afrin bölgesiyle birleşik halde tutulması durumunda Türkiye, Hatay Yayladağı bölgesinden Cerablus’a kadar olan hattı kontrolünde tutmaya devam edebilecek.

Uçuşa kapalı bölge: Türkiye, belirlenecek yeni bölgenin tüm hava unsurlarının uçuşuna kapalı olmasını, mültecilerin ancak böyle Suriye rejiminin saldırılarından korunabileceğini kaydediyor. Almanya Başbakanı Angela Merkel ve diğer bazı önde gelen Batılı liderlerin de gündeme getirdiği güvenli bölgenin, havadan koruma olmadan tam işlemeyeceği görüşünü aktaran Türkiye, İdlib’te yaşanan gelişmeler kapsamında NATO’dan hava savunma desteği de istemişti. Ancak bu fikrin uygulanması hem NATO açısından hem de uluslararası toplum açısından kolay görünmüyor.

Rusya, İdlib bölgesi hava sahasını kontrol ediyor. Türkiye’nin 34 askerinin ölmesine yol açan saldırının ardından sınırlı olarak hava sahasını Türk silahsız hava araçlarına açtı. Bunun dışında hava sahasının denetimini bırakmak gibi bir niyeti olmadığını ortaya koyuyor. BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesinden biri olan Rusya’nın konseyden böyle bir karar çıkmasına onay vermeyeceği öngörülüyor.

M4 – M5 karayolu: Rusya, Suriye açısından büyük önem taşıyan bu iki karayolunun Suriye kontrolünde trafiğe açılmasını istiyor. Bu iki karayolu, ülkeyi doğudan batıya ve kuzeyden güneye bağlayan, Halep’in Lazkiye ve Şam arasındaki irtibatını oluşturan temel ulaşım hattı olarak görülüyor. Bu hattın kontrolüne geçmesi durumunda kuzeybatı Suriye’nin en stratejik hattını hem askeri lojistik hem de ekonomik faaliyetleri açısından sorunsuz şekilde kullanacak olan Suriye’nin böylece egemenliğini daha da güçlü bir şekilde hissettireceği öngörülüyor.
Türkiye, bu karayollarının tamamen Suriye kontrolünde olmasına karşı. Öncelikle 30 kilometre derinliğe göre çizilecek bir harita M4 karayolunun bazı bölümlerini Türk tarafında bırakacak. Bu hattın Suriye’ye verilmesi durumunda ılımlı muhalif grupların hareket kabiliyetlerinin ortadan kalkması ve ikmal yollarının tamamen kesilmesi riski de bulunuyor. Bu da muhalefetin rejime karşı yürüttüğü mücadeleyi fiilen sonlandıracak bir gelişme olarak görülüyor.

Türkiye’nin, bu karayolunun Türk ve Rus ortak devriyesi ve ortak denetim noktaları oluşturulması formülüyle açılması önerisine soğuk bakmadığı kaydediliyor.

Rusya’nın olmazsa olmazı: ‘Terörle mücadele’

‘Terörle mücadele’: Rusya ve Suriye, başta Hayat Tahrir el-Şam ve Nusra Cephesi olmak üzere bölgede yerleşik radikal örgütlerle mücadelenin hız kesmeden sürmesini istiyor. Bu önceliği Soçi Mutabakat belgesine de sokan Rusya, Türkiye’yi bu grupların faaliyetlerine uzun süredir göz yummakla suçluyor. Dolayısıyla, yeni sürecin en önemli parametrelerinden birinin BM Güvenlik Konseyi kararlarınca “terörist” olarak ilan edilen bu gruplarla mücadele olması bekleniyor.

Türkiye, Soçi Mutabakatı’nda da belirtildiği gibi “terör örgütlerinin” ateşkes dışı olduğunu kabul ediyor. Ancak İdlib gibi ufak bir alanda 4 milyona yakın sivilin sıkışmış olduğunu, “terör unsurlarının” sivillerden ayrıştırılmadan yapılacak bir mücadelenin büyük insani kayıplara neden olacağını düşünen Türkiye, öncelikle “kimin terörist olduğunun, kimin de olmadığının belirlenmesi” gerektiğinde ısrarlı. Türkiye, böyle bir adım gerçekleştirilmeden atılacak adımın ateşkesi uygulanamaz hale getireceği uyarısını da yapıyor.

Türkiye’nin gözlem noktaları: Soçi Mutabakat belgesi uyarınca Türkiye, gerginliği azaltma bölgesi içinde 12 noktaya ateşkes gözleme noktası kurdu. Ancak Suriye yönetiminin Mayıs 2019’dan bu yana gerçekleştirdiği kazanımlar sonunda 6 gözlem noktası tamamen rejim güçleri tarafından çevrilmiş durumda.

Rusya, Türkiye’nin gözlem noktalarını boşaltarak yeni haritaya göre konuşlandırma yapmasını istiyor. Türkiye son döneme kadar bu gözlem noktalarının geriye çekilmeyeceğini kayda geçirmiş, hatta müzakere bile etmeyeceğini kaydetmişti. Gözlem noktalarının akıbetinin ateşkesin kapsam ve içeriğine göre ve ayrıca belirlenecek yeni haritalar ışığında tespit edilmesi bekleniyor.

Siyasi süreç: Türkiye, İdlib ile ilgili sürecin sorunsuz ve yeni gerginliklere yol açmadan yürütülebilmesi için Cenevre’de başlayan ancak rejimin engellemesi nedeniyle sekteye uğrayan yeni anayasa çalışmalarının hızlandırılmasını istiyor. Rusya’dan Şam yönetimi üzerindeki etkisini kullanmasını isteyen Türkiye, yeni anayasa ile ilgili sürecin Türkiye, Rusya ve İran’ın birlikte kararlaştırdıkları bir adım olduğunu anımsatıyor.

Rusya ilkesel olarak anayasa komitesi çalışmalarının devamından yana. Ancak herhangi bir siyasi sürecin Esad yönetiminin ülkenin genelinde egemenliğini tam oluşturmadan sonuçlanmasından yana değil. Dolayısıyla rejimin Cenevre görüşmelerini yavaşlatması Moskova’da rahatsızlık yaratmıyor.

DW Türkçe, BBC Türkçe


10,053BeğenenlerBeğen
244TakipçilerTakip Et
1,038TakipçilerTakip Et

Listeler

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Popüler haberler

Ahmet Kaya albümlerinde gizli kalmış 12 şair

Müzik tarihinde eşine az rastlanır bir üretkenliğe sahip olan Ahmet Kaya’nın...

Atalarımızın çağdaşımız olduğunu kanıtlayan 15 arkeolojik buluş

Bugün bizim kullandığımız günlük eşyalarımızın yaşı tahmin ettiğimizden daha fazla olabilir....

Öldükten sonra ağaç olarak dirilmek için Capsula Mundi

Anna ve Raoul adında iki İtalyan sanatçı, reenkarnasyon olarak bilinen ve...

Mekan ve insanın Bellek Kayması, 6-7 Eylül olayları, Kanlı 1 Mayıs, 12 Eylül

Sanatçı Fusun Turcan Elmasoğlu, "Bugün aynı yerden geçenler ise, tarihle olan...

Tartışı-Yorum

7 Haziran yapbozundaki Kılıçdaroğlu

Ben Türkiye'de ana muhalefet partisinin genel başkanı olsaydım, şu an söylenenleri söylerdim. Kılıçdaroğlu'nu Kılıçdaroğlu yapan bir fark göremiyorum ne kadar arasamda bulamıyorum.     7 Haziran seçimlerine yaklaşırken her geçen gün durum...

Evrim Alataş: Nevroz, Nevruz ve Newroz

12 Nisan 2010’da aramızdan ayrılan yazar, gazeteci, eleştirmen, insan hakları savunucusu gibi hak edilmiş birçok sıfatın sahibi Evrim Alataş’ın Mayoz Bölünme Hikayeleri adlı eserinden bir pasajla Newroz bir bakalım.   Evrim...

Murat Sevinç’ten Yılmaz Özdil’in “şarjör” benzetmesine dair bir yazı

Murat Sevinç'ten Yılmaz Özdil'in "kalaşnikof'a sürülen şarjör" benzetmesine göndermeli bir yazı kaleme aldı: "Kürtler mevzubahis olduğunda, gerisi teferruat ve utanç…" Sözcü yazarı Yılmaz Özdil'in HDP'ye verilecek oyları "kalaşnikof'a sürülen şarjör"e...