8.5 C
İstanbul
Salı, Eylül 29, 2020

Yüksek Lisans eğitiminde en çok tercih edilen 13 ülke ve kabul şartları

Yıllardır çalışıp didindiniz ve nihayet ülkemizde “kapı gibi” diye tabir edilen o canım üniversite diplomasını almaya hak kazandınız. Ama bitti mii, bitmediiii! Bunun yüksek...

Bunlara bakmalısınız

Dresden’de Gezilecek 8 Yer

Doğu Almanya’nın mücevheri Dresden, nefes kesici güzelliğiyle şehri çevreleyen Elbe Nehri‘ne nazır nefis bir kent.

Yapay Zeka: Dost Mu, Düşman Mı?

Londra'daki Kraliyet Cemiyeti'nde sıradan bir Haziran'ın bir Cumartesi sabahı. Bilgisayar bilimcileri, halk arasında ünlü isimler ve gazeteciler, onlarca yıldır süregelen bir mücadeleye tanıklık etmek...

Dünyanın en çok satan 20 kitabı

İnsanoğlu bu güne kadar kesin olmamak kaydıyla 130 milyana yakın kitap basmıştır. Biz bu listeyi hazırlarken bile basımda olan yeni kitaplar olduğunu biliyoruz. Bu...

Mutlaka izlemeniz gereken En iyi 18 Uzay Filmi

Yine bir sinema listesiyle karşınızdayız. Yaşadığımız evrenin büyüklüğünü düşünüp hayretler içinde kalmayan insan neredeyse yok.Bu listede de yüzünü evrene dönen sinema yapıtlarından en...

Dünyanın en ilginç sanatçısından en ilginç savaş aracı

Arjantinli sıradışı sanatçı Raul Lemesoff, insanlara kitabı sevdirmenin belkide hiç denenmemiş bir yolunu deniyor. Sanatçının çalışmasını derlediğimiz listemizde aşağılara doğru kaydıkça önyargılarınız yıkılacak.Dilerseniz sıradışı listemize...

Tomris Uyar ve aşıkları

Sizce en kıskanılan, çoğu kişinin yerinde olmak istediği kadın kim? Öyle bir kadın var ki en güzel isimler, en güzel eserlerini onun için yazdı.O...

Star Wars: Güç’ten R2D2’ya, bilimsel dayanakları var mı?

Star Wars: Güç’ten R2D2’ya, bilimsel dayanakları var mı?

Şu anda R2D2 veya C3PO gibi droidler (yapay zekâlı robotlar) üretemesek de yapay zekâ alanındaki araştırmalar bu tür teknolojileri daha da yakınımıza getiriyor. Peki Star Wars’ta gördüklerimizden hangileri bilim, hangileri kurgu?


Carsten Welsch

Star Wars: The Rise of Skywalker (Yıldız Savaşları: Skywalker’ın Yükselişi), destansı Star Wars serisinin son filmi, 19 Aralık’ta büyük ekranlara yansıdı. Genel olarak bilim kurgu -ve özellikle de Star Wars- oldukça popüler bir tür; çünkü ekranda izlediğimiz akıllara durgunluk veren teknolojinin bir gün gerçekleşebileceği fikri, heyecan verici bir olasılık.

Fakat Star Wars’ta neler bilim, neler kurgu? Teknoloji gerçek bilimin önünden gidiyor olabilir mi?

GÜÇ(LER)

‘Güç’, Star Wars evreninin odağında yer alır. Obi Wan Kenobi’nin bir zamanlar Luke Skywalker’a açıkladığı üzere “Güç, bir Jedi’a (‘Ceday’ biçiminde telâffuz edilir/ç.n.) güçlerini verir. O, tüm canlıların yarattığı bir enerji alanıdır. Bizi kuşatır, içimize dolar, galaksiyi birbirine bağlar”. Ama bunu destekleyecek bilimsel bir bulgu mevcut mu?

Şu anki anlayışımız, evrende dört temel güç olduğunu kabul eder: Elektromanyetik kuvvet, kütle çekimi kuvveti ve atom çekirdeğini ve parçacıklarını kontrol eden iki farklı kuvvet daha…

Bununla birlikte, bu güçleri tanımlamak için farklı fizik teorilerine ihtiyacınız var. Nükleer kuvvetleri açıklayan Kuantum Mekaniği, kütle çekimini tanımlayan Genel Görelilik teorisiyle uyumlu değildir. Bu teorileri bir araya getirmeye ve tüm güçleri bir ‘kuvvet’ altında birleştirmeye çalışmak, adeta fiziğin Kutsal Kase’sidir.*

Yıldız Savaşları’nda kullanılan ‘bilimin’ büyük kısmı, bilimsel dayanaktan yoksundur. Görsel: makale yazarı Carsten Welsch.

Öte yandan bilim, ‘her şeyi kuşatan’ bir enerji alanı fikrini desteklemiyor. İşin gerçeği, evrendeki tüm şeyleri çıkardığınızda -galaksiler, gezegenler ve insanlar-, boş alanın kendisinde egzotik bir enerji türüyle baş başa kalırsınız. İlginçtir ki, bu tür bir hiçlik enerjisi, Yıldız Savaşları’nda atıfta bulunulan güçleri meydana getirebilir. Bununla birlikte, etkisi küçüktür ve kesinlikle hiç kimseye özel güçler bahşedemez.

Fizikçiler, evrenin güçlerini keşfetmek için, Büyük Patlama’dan bu yana -bazı durumlarda- meydana gelmemiş olan kuvvetlerle bağlantılı parçacıkları üretmek ve incelemek için hızlandırıcılar kullanırlar. Bunun bir örneği, İsviçre’de bulunan CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) tarafından 2012 yılında keşfedilen Higgs Bozonu’ydu.

LHC, dünyadaki en büyük ve en yüksek enerjili hızlandırıcı ve yakında keşif potansiyelini daha da artıracak bir yenileme sürecinden geçecek.

IŞIN KILICI

Işın kılıçları film tarihinin en ünlü silahlarından biridir. Jedi ve Sithler tarafından kullanılırlar ve kontrol edilebilmeleri için ‘gücün’ bilgisine sahip olmak gerekir. Ne yazık ki, şu anda gerçek dünyada bir ışın kılıcı üretilemez. Temel bir sorun, ışığı bir kaynaktan yayıp yalnızca bir metre sonra durdurmak için hiçbir yolun olmaması; ışık, bir şeye çarpmadığı sürece sonsuza kadar yol alır. Ayrıca, iki yoğun ışık demeti birbirinin içinden geçip gider.

Dahası, ‘ışın kılıcı’ adı da yanıltıcı olabilir. Plazma kullanarak bu harika silaha benzer bir şey yapmanın bir yolu ise şu anda mevcut; plazma, maddenin, yüksek yüklü parçacıklardan oluşan dördüncü haline verilen isimdir. Kılıç plazmadan üretilebilir ve bir elektromanyetik manyetik alanla sınırlandırılabilir. Teorik olarak, bu tür bir plazma kılıcı, Star Wars’taki ışın kılıçlarının yaptığı şeylerin birçoğunu yapabilmelidir. Ama daha ölümcül olabilirler.

Mümkün olsa bile böyle bir teknolojiye sahip olmaktan henüz çok uzaktayız. Plazmalar, çok daha az havalı bir şekilde, metali eritmek ve kaynaklamak için kullanılır. Öte yandan, çalışmalarında yüksek enerjili plazmalar kullanan daha heyecan verici yenilikler de söz konusu. Örneğin, günümüzde plazmalar, yüklü parçacıkları son derece kısa mesafelerde yüksek hızlara ulaştırmak için kullanılıyor. Bu gelişme, bilim insanlarının LHC gibi mevcut radyofrekans tabanlı hızlandırıcılardan bin kat daha küçük ve çok daha ucuz olan, ayrıca öncekilerden daha kompakt (küçük boyutlarda/ç.n.) parçacık hızlandırıcılar tasarlamasına ve inşa etmesine yardımcı oluyor.




Bu yaklaşımda, yüksek yoğunluklu bir lazer veya partikül ışını bir plazma ortamı içinden yönlendirilir. Bu, plazmada, bir nehir veya göl boyunca hızla yol alan bir teknenin yarattığına benzer bir hareketlenme yaratır. Bu da, doğru anda bu hareketlenme içine enjekte edilen bir yüklü parçacık demetini hızlandırmak için kullanılabilecek güçlü bir elektrik alanın oluşturulmasını sağlar.

Plazma hızlandırıcıların, ultra hızlı olguların görüntülenmesinden endüstri için yenilikçi malzemelerin test edilmesine varana kadar her alanda kullanılan kompakt tesislerin de önünü açacağını umuyoruz.

PROTON TORPİDOLARI

Luke Skywalker, ilk Star Wars filminde, gezegenleri yok eden dev uzay istasyonu Death Star’ı (Ölüm Yıldızı) yok etmek için ‘proton torpidoları’ kullanıyordu. Star Wars külliyatına göre, bunlar yüksek enerjili proton (protonlar nötronlarla birlikte atom çekirdeğini meydana getirir) parçacıklarından oluşan bulutları serbest bırakan bir tür patlayıcı savaş başlığıdır. Bu silahlar Star Wars’ta son derece güçlü manevra kabiliyetine ulaşabildiklerinden, farklı hedeflere karşı kullanılabilirler. Buna karşın, gerçek torpidolar açısından durum böyle değil.

Protonlar bunun yerine, 40 yıldan fazla bir süredir kansere karşı verilen farklı bir savaşta kullanılıyor. Proton ışınları, enerjileri tarafından belirlenen sınırlı bir mesafe içindeki dokuya nüfuz ediyorlar. Bu enerjinin büyük kısmını belirli bir yere yöneltip hedefteki tümörü yok edebiliyor, bununla birlikte sağlıklı dokuyu koruyabiliyorlar. Bu, kanser alanında hızla ilerleyen bir tedavi yöntemi haline geliyor.

Parçacık hızlandırıcı ve klinik uzmanları, teknolojiyi daha da geliştirebilmek için, çevrimiçi ışın izleme yoluyla proton ışınlarını daha iyi kontrol etmenin yollarını araştırıyorlar. Diğerlerinin yanı sıra, ilk olarak LHC için geliştirilen aletler, tedavi ışınının ayrıntılı özelliklerini ona dokunmadan ölçmek amacıyla kullanılır. Bu yöntem, tümörlerin daha hassas bir şekilde hedeflenmesine ve aynı zamanda makine kurulum sürelerini azaltmaya yardımcı olur; bunların yanı sıra daha fazla hastanın tedavi edilmesine olanak sağlar.

DROİDLER

Şu anda R2D2 veya C3PO gibi droidler üretemesek de Büyük Veri Bilimi, makine öğrenimi ve yapay zekâ alanındaki araştırmalar bu tür teknolojileri daha da yakınımıza getiriyor. Şu ana dek, yapay zekâ bir şeyleri sınıflandırabilir, oyun oynayabilir, bir hastalığı teşhis edebilir ve bilimsel keşiflerle ilgili tahmin yürütebilir hale geldi. Buna rağmen, (yapay zekâ/ç.n.) henüz genel bir zekâ geliştirmekten hâlâ çok uzakta ve sohbeti gayet tatsız.

En son filmin fragmanında, Luke Skywalker’ın ifade ettiği üzere: “Bildiğimiz her şeyin ötesine geçtik.”

İşte bu benim ve diğer araştırmacıların tam anlamıyla yapmaya çalıştığı şey. Hâl böyleyken, umalım ki bu makale, önümüzdeki 40 yılda yeni nesil bilim insanları haline gelerek, bilim alanında neler başarabileceğini hayal eden bazı okuyuculara ilham versin.

*Kutsal Kâse ya da Mukaddes Kâse, İsa’nın son akşam yemeğinde kullandığı iddia edilen ve mucizevi güçleri olduğuna inanılan kaptır. Aramatyalı Yusuf’un, çarmıha gerilen İsa’nın damlayan kanını Kutsal Kâse’ye koyduğuna inanılır.

Yazının aslı The Conversation sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)






CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Bunları kaçırmayın

Çocuğunuzu ‘cinsel istismardan’ korumak için ‘İç Çamaşırı Kuralı’nı öğretin

Beş çocuktan biri cinsel şiddete, cinsel istismara maruz kalıyor. Çocuğunuzun böyle bir durumla karşılaşmaması için ona İç Çamaşırı Kuralı'nı öğretebilirsiniz. İç Çamaşırı Kuralı, Avrupa Konseyi'nin...

Sema Moritz’in hikayesi ve taş plak sesi

Sema Moritz, Türkiye Müziğinde Taş plak sesli şarkıcı olarak kendine yer edinmiş, bir daha onun gibisi gelir mi acaba dedirten bir müzisyen. Nokta dergisine...

Dünyanın en çok satan 20 kitabı

İnsanoğlu bu güne kadar kesin olmamak kaydıyla 130 milyana yakın kitap basmıştır. Biz bu listeyi hazırlarken bile basımda olan yeni kitaplar olduğunu biliyoruz. Bu...

Dünyanın en ilginç sanatçısından en ilginç savaş aracı

Arjantinli sıradışı sanatçı Raul Lemesoff, insanlara kitabı sevdirmenin belkide hiç denenmemiş bir yolunu deniyor. Sanatçının çalışmasını derlediğimiz listemizde aşağılara doğru kaydıkça önyargılarınız yıkılacak.Dilerseniz sıradışı listemize...

Son haberler

TCMB vurdu, ihtiyaç kredileri durdu!

Merkez Bankası’nın uzun zamandır sürdürdüğü örtülü faiz artışı adımları etkisini gösterdi. BDDK verilerine göre 18 Eylül haftasında kullanılan ihtiyaç kredisi 11 Eylül haftasına...

Ticaret Bakanı Pekcan: ‘Türkiye’de doğrudan yatırımı bulunan ülkeler arasında Hollanda birinci sırada’

Bu haber 54 kez okunmuştur. Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, “Hollanda, bugüne kadar ülkemize yönelik doğrudan sermaye girişlerinde...

Bir otelcilik devi iflas etti!

Turizm sektörünün köklü şirketlerinden Alkoçlar Otelcilik Ve Turizm AŞ’nin iflasına karar verildi. 17 Eylül saat 16.40’da verilen karar sonrası şirketin dosyası iflas müdürlüğüne...

Haftaya bu ikili damgasını vuracak!

Gökyüzünün iki kötücülü Mars ve Satürn'ün kavgası başlıyor. Gücümüz kısıtlanabilir, otorite figürlerle çatışmalar meydana gelebilir. Bu iki gezegenin çatışmasını ünlü Astrolog Dinçer...

Çetin Ünsalan Yazdı: 50 yaşımda beni de ‘yeni doğmuş’ sayın

Galata’da bir balıkçı bağırıyor: ‘Canlı balık, canlı balık.’ Çok yaşlı bir teyze tezgaha yaklaşıyor ve soruyor: ‘Evladım balıklar taze mi?’ Balıkçı istifini bozmadan...