Tarım Reformu 2019 İlk Bakış: “Üretici”-“Milli Birlik Koop.”-“Holding A.Ş.”

0


Dünya Gazetesi’nden Ali Ekber Yıldırım, Mayıs ayında Ziraat ve Orman Bakanlığı tarafınca beklenen ziraat reformuyla ilgili bilgileri bugün köşesine taşımış.  Gömü ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın hazırladığı “Tarımda Ulusal Birlik Projesi” genel çerçevesi içinde Türkiye’de tarımın yapısında mühim değişimler planlanıyor.

GA: Yapının detaylarını Mayıs ayında gördükten sonrasında detaylı değerlindirmek lüzumlu. Sadece ilk bakışta, kooperatifleşme yöntemiyle, devlet önderliğinde tarımının tekrardan organize edilmesi hedefi mühim.  Mevcut kooperatiflerin yeni sisteme iyi mi entegre olacağı, yeni bir kooperatifçilik kanunun olup olmayacağının bilgileri fark yaratacak seviyede eleştiri.  

Buna rağmen, {özel sektör} ortaklı planlanan “Semerat Tüm ortaklık’in” ihtimaller içinde ortaklığının yapısı, gelecekte ortaklık yapısının iyi mi evrileceği, tekelleşmenin önüne iyi mi geçileceği hakkında akla bir oldukca sual gelmesi mümkün.  Yaratılması hefdeflenen katma değerin kooperatiflerin üstünde oluşturulacak bu {özel sektör} ortaklı yapı ile çiftçinin sürdürülebilir üretim yapması için üreticiye iyi mi aktarılacağı da üstünde durulması ihtiyaç duyulan mühim bir mevzu.  Kısa-Orta-Uzun vadeli hedefler içindeki yuvarlak, genel geçer vaatlerin (örn: her yıl bir milyon dana, beş milyon koyun eklenecek) de iyi mi gerçekleştirileceği de mühim.  

Yorum kısmını Mayıs ayında beklenen resmi izahat sonrasına bırakarak, Ali Ekber Yıldırım’ın detaylarına ulaşmış olduğu ziraat reformunun kapsamını sizlerle paylaşalım:   

  • “Yalın Sistem” adlı yapılanma ile Ziraat Bakanlığı’nın taşra teşkilatı ile Ziraat Kredi Kooperatifleri birleştirilerek Ulusal Birlik Kooperatifi oluşturulacak.
  •  Yarısının hususi sektöre ilişik olacağı Semerat Tüm ortaklık kurulacak.
  • Türk Şeker, Çaykur benzer biçimde KİT’ler, Tüm ortaklık’in iştiraki olacak.

“Sıhhatli beslenme temel insan hakkıdır” ilkesinin öne çıkarıldığı projenin sunumunda “Tarımda Ulusal Birlik Projesi; her insanın sıhhatli beslenmesini makul fiyatlar ve hakkaniyetli bir kıymet zinciriyle sağlayarak ülkemizin internasyonal alanda rekabetçi bir güç olmasını merkeze alır” bilgisine yer verildi.

Tarımda bütüncül bir perspektifle yapısal reformlara gerekseme olduğu vurgulanarak israf, maliyetler, besin enflasyonu ve adaletsizlik başlığı altında meydana getirilen durum tespiti şu şekilde: “Tarladan sofraya kadar uzanan ürün kıymet zincirlerinde yüzde 50’ye varan israf ve verimsizlikler yaşanmaktadır. Ölçek problemi sebebiyle tarımsal maliyetler oldukça yüksektir. Plansızlık ve yetersiz veri sebebiyle besin fiyatlarında yapay dalgalanmalar ve fiyat artışları yaşanmaktadır. Kıymet zinciri kopuktur. Katma kıymet hakkaniyetli dağıtılmamaktadır.”

Yeni kıymet zinciri: Yalın Sistem

Tarımda Ulusal Birlik Projesi’nde daha ilkin asla konuşulmayan, gündemde olmayan yeni bir sistemden söz ediliyor. “Yeni Kıymet Zincirimiz: Yalın Sistem” başlığı ile anlatılan bu sistem bir piramit şeklinde sunuluyor.

  • Piramidin en altında çiftçiler, ormancılar ve balıkçılar yer ediniyor.
  • İkinci katmanda Ulusal Birlik Kooperatifi var. Ulusal Birlik Kooperatifi’nin oluşumu şu şekilde ifade ediliyor: “Bakanlık Taşra Teşkilatı ve Ziraat Kredi Kooperatifi konsolide edilerek üreticilerin girdileri, toprak/su benzer biçimde kaynakları, üretim ve pazarlama gereksinimleri makro planlama perspektifi ile organize edilecektir.”
  • Piramidin 3. katmanında Yalın Sistem’in “Global Oyuncusu” olarak belirtilen Semerat Tüm ortaklık var. Holdingin işlevi ise şu şekilde anlatılıyor: “Girdi temini, lojistik, pazarlama ve perakende aşamalarında üreticiden tüketiciye kıymet zincirini makro ölçekte planlayarak organize edecek ve bu enerjisini internasyonal alana taşıyacaktır.”
  • Piramidin tepesinde ise dünya markası yer ediniyor. Yalın sistemle, üreticiye dünyadan katma kıymet transferini hedefleyecek dünya markası yaratılacak.

Yalın Sistemin yapısı

Tarımda Ulusal Birlik Projesi’nin temelini oluşturan Yalın Sistem’in yapısı 3 ana unsurdan oluşacak. Bunlardan ilki kurulacak olan Semerat Tüm ortaklık, ikincisi Ulusal Birlik Kooperatifi, üçüncüsü ise üreticiler.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a meydana getirilen sunumda Semerat Tüm ortaklık’in yüzde 50 hissesinin (Ülker, Eti, Sütaş, Namet, Pınar, Unilever, TK Tüm ortaklık, Katamonu Entegre, Migros, Borsa vb.) hususi sektöre ilişik olacağı ifade ediliyor. Yüzde 35’i Ulusal Birlik Kooperatifi’ne ve yüzde 15’inin ise (TMO, Çaykur, Türk Şeker vb.) tarımsal Kamu tutumsal Teşekkülleri’nde olacağı belirtiliyor.

Görevler, birleşke ile tüm ortaklık içinde paylaştırılacak

Yalın Sistem’de tarımsal kıymet zincirindeki görevler Ulusal Birlik Kooperatifi ile Semerat Tüm ortaklık içinde paylaştırılacak. Girdi, üretim ve aracı kısmına ilişkin görevleri Ulusal Birlik Kooperatifi, endüstri ve perakende kısmını ise Semerat Tüm ortaklık üstlenecek.

Buna nazaran Ulusal Birlik Kooperatifi’nin yapacağı görevler şunlar:

  • Mikro Planlama, Girdi Temini, Kaynak (Toprak, Su vb.) Planlama, Birincil Üretim, Teşvik ve Desteklemeler, Finansman, Pazarla İrtibat, Birincil İşleme ve Aracılar, İthalat-İhracat Rejimi.

Emtia ticareti, endüstri ve perakende ana başlığı altında Semerat Tüm ortaklık’in görevleri ise şu şekilde sıralanıyor:

  • Makro Planlama (Tüketim, Lojistik ve Pazar Planlaması) İleri İşleme, Perakende, Dünya Markası.

2023’E KADAR 100 MİLYAR DOLAR HASILA ELDE EDECEK YALIN SİSTEM’İN HEDEFLERİ

KISA VADE HEDEFLERİ

– Yalın Sistem kurulacak
– Veri altyapısı kurulacak
– Sistem planlanabilir hale getirilecek
Her yıl bir milyon dana, beş milyon da koyun ilave edilecek

ORTA VADE HEDEFLERİ

– Tüm kaynaklar tespit edilecek
– Orta ve uzun vadeli mikro makro planlar yapılacak
– Ziraat orman ulusal geliri yüzde 50 arttırılacak
– 2023’e kadar yüzde 100 birleşke üyeliği sağlanacak
– Dünya markası lanse edilecek
– Balıkçılıkta ilave 1 milyar dolar ihracat
– Orman gelirinde yüzde 100 artış
– Su kaynaklarında yüzde 100 etkinlik

UZUN VADE HEDEFLERİ

– Ulusal Birlik Sistemi internasyonal oyuncu olacak
– Başta İslam dünyası olmak suretiyle Yalın Sistem dünyaya ihraç edilecek
– Arz açığı olan kategorilerde yurtdışından Yalın Sistem’le ürün temin edilecek
– 2030’da genel bütçeden hisse almayan bir bakanlık olacak.

YALIN SİSTEM İLE NELER KAZANILACAK?

Etkinlik: Ulusal Birlik Kooperatifi’nin teknik uygulama gücüyle üreticiler buluşacak ve her birim kaynağın üretime katkısı artacaktır. Her karış toprak, her damla su üretime kazandırılacaktır.

Büyük Veri ve Planlama: Saha hakimiyetiyle büyük veri elde edilebilecek ve bütüncül bir perspektifle hem üretim hem tüketim tarafı planlanarak kaynak kaybı ve ürün israfının sıfırlanması hedeflenecektir.

Toplumsal ve Naturel Sürdürülebilirlik: Kırsal kalkınma ve tarımsal istihdam yerinden yönetilebilecek; organik kaynakların doğru kullanımı ve besin arzının kesintisizliği sağlanacaktır.

Hakkaniyetli Katma Kıymet Paylaşımı: Kıymet zinciri tekrardan yapılandırılacak ve her halka ürettiği katma kıymet kadar karşılık alacaktır.

Yerinden Yetkin Yönetim: Ulusal Birlik Kooperatifi’nin mikro uygulama gücü en ücra kaynakları yetkinlikle buluşturacak ve üretime dönüştürecektir.

Rastlantı: Mikro ve makro planlama pazarda arz kaynaklı sürprizleri bitirecektir.

Vurgunculuk: Yalın Sistem’de hakkaniyetli katma kıymet zinciri fiyatların speküle edilmesini önleyecektir.

Manipülasyon: Tohumdan sofraya bütüncül yönetim, stokçuluk ve benzeri arazi hareketleri bitirecektir.

Haksız Kazanç: Tanımlı katma kıymet zinciri haksız kazançların önüne geçecektir.

Data Eksikliği: Teknik data sahaya inecek, köylüler çiftçiye dönüştürülecek



CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here