8.5 C
İstanbul
Perşembe, Temmuz 9, 2020

AFP’den 11 fotoğrafla Sur’daki çatışmalar ve tahrip edilen tarih

Sokağa çıkma yasağının 9 gün aradan sonra kaldırıldığı Diyarbakır'ın Sur ilçesini AFP muhabiri İlyas Akengin fotoğrafladı.Akengin'in kadrajına yansıyan 11 fotoğraf, Sur'da yaşanan çatışmaları ve...

Bunlara bakmalısınız

Henüz izlemediyseniz ‘Mutlaka’ izlemeniz gereken 15 film!

Derleme/Eren Aşnaz Henüz izlemediyseniz izlemeniz gereken 15 filmi bu hafta sizler için derledik. Usta oyuncu ve efsane olmuş yönetmenlerden derlediğimiz filmlerin hepsini, yok olması imkansız...

Yaşar Kemal: Sevmek, Sevinmek, İyi Şeyler Üstüne

Siz ne derseniz deyin, ben bıktım. Nah burama geldi. Neredeyse öfkeden, çaresizlikten boğulacağım. Kendimi kandırmaya çalışıyorum. İyi olacak, iyi olacak! Başkalarını da kendimle birlikte...

Kadın’ı varlıklarıyla hatırlatmaya çalışan iki kadın: Luiz Bakar ve Ester Zonana

Birbirlerini hiç tanımamış, aynı amaç uğruna mücadele eden iki kadının dillendirdikleri bir nokta. Onca söz ve güç sahibi dini lider ve cemaat yöneticilerinin içinde,...

Kitaplardan Sinemaya Uyarlanan ‘Baş Yapıtlar’

Derleme/Günel Abdullayeva Tekcan Her zaman sevdiğimiz kitapları defalarca okumak hoşumuza gidiyor ama bu kitapların film versiyonları da bir o kadar heyecanlı olmuyor değil. Hele bu...

Erkeğin dünyasında zincirlerini kırmış 20 kadına adanmış 20 film

Tarihte bazı kadınlar toplum yapısına sirayet etmiş cinsiyet algısını öyle zorladılar ki, bugün onlar sayesinde bir nebzede olsa daha eşit bir dünya oluştu. Bu...

Patti Smith’ten Frida Kahlo ve Diego Rivera’ya bir aşk mektubu

Frida Kahlo da her kadın gibi kurbanıydı toplumun, öteki idi. Ama köşesine çekilip acılarının öylece geçmesini beklemedi. Kendisi ile yüzleşirken aslında kadınlığı ile de...

Yeni keşfedilen bir fosil, dinozor ve kuşları birbirine bağlıyor

Yeni keşfedilen bir fosil, dinozor ve kuşları birbirine bağlıyor

Japonya’daki Kitadani Dinozor Madeni’nde keşfedilen fosil Erken Kretase Dönemi’nde yaşayan kuşların iskelet anatomisine net bir bakış olanağı sunuyor. 120 milyon yıllık bu fosil, dinozorlar ile kuşlar arasındaki evrimsel bağlantıları gösteriyor.


‘Fukuipteryx prima’ adlı dinozorun yeniden yapılandırılmış görüntüsü. Görsel: Masanori Yoshida.

Riley Black

Kuşlar antik yaratıklardır. Bugün yaşayan her şahin, serçe, güvercin ve penguenin ataları olan ilk kuşlar, ‘raptor’ (iki ayaklı etçil dinozor çeşidi/ç.n.) benzeri bir dinozorun değişime uğramış haliyken, Jurassic Dönem’e* kadar uzanan bir tarihe sahiptir. Son otuz yılda ortaya çıkarılan ve tanımlanan düzinelerce fosil, bu derin tarihin büyük kısmını aydınlattı ama kayalarda gizlenen kayıtlar yeni sürprizlere gebe olabilir. Yakın zamanda Japonya’da bulunan bir fosil, başka nelerin keşfedilmeyi bekleyebileceği noktasında yeni soruları gündeme getiren, beklenmedik bir kanatlıydı.

120 MİLYON YAŞINDAKİ HEYECAN VERİCİ KEŞİF

‘Fukuipteryx prima’ adı verilen iskelete ilişkin bilgiler, Fukui Vilayet Üniversitesi’nden Paleontolog Takuya Imai ve meslektaşları tarafından geçen hafta Communications Biology adlı dergide paylaşıldı. Ve son birkaç on yıl içinde benzer jeolojik çağa ait çok sayıda kuş tasnif edilmişken, bu kemiklere ve bulundukları yerlere dair ayrıntılar uzmanlar arasında bir heyecan dalgası yarattı.

120 milyon yıllık bu fosil, 2013 yılının yazında Japonya’daki Kitadani Dinozor Madeni’nde fosil ararken keşfedildi. Imai, “Fukui Vilayeti Dinozor Müzesi’nde görevli meslektaşlarımdan biri, bir çakıl taşı bloğunda hapsolmuş küçük kemiklere rastladı” diyor. O zamanlar, kemiklerin hangi yaratığa ait olduğu bilinmiyordu ama yekpare haldeki kaya kırıldıktan sonra, fosilin yapısı da açığa çıktı. İskelet ilkel bir kuşa aitti ve olağandışı bir şeydi.

Küçük gövdeleri ve içi boş kemikleri nedeniyle, kayıtlardaki kuş fosilleri nispeten nadir görülen buluntulardır. Çin’in 125 milyon yıllık ‘Jehol Biota’ veya ABD’nin 50 milyon yıllık ‘Green River’ oluşumu gibi sadece birkaç benzersiz fosil yatağı, paleontologların antik kanatlılara ayrıntılı biçimde göz atmalarına olanak sağlar. Buna benzer istisnai koruma alanlarının dışında iyi korunmuş bir kuş fosili bulmak önemli bir paleontolojik keşfi temsil eder. Japonya’daki Fukuipteryx, kuş fosilleriyle ilgili haritaya çok önemli bir alan daha ekliyor.

KUSURSUZ BİÇİMDE KORUNMUŞ

Dahası, Fukuipteryx’in iskeleti üç boyutlu biçimde korunmuş, yani kuşun kemikleri hayatta olduğu zamanki şekillerine benziyor ve zaman içinde ezilmeden kalmış. Imai, “Dürüst olmak gerekirse, kazı alanımızda bir kuş fosiline ait bu kadar iyi korunmuş bir bulguya rastlamayı beklemiyorduk” diyor. Paleontologlar küçük parçalar bulmayı umuyorlardı ama iyi korunmuş bir iskeletin büyük kısmına ulaştılar. Fosil, Çin’in Jehol Biota’sında bulunan ezilmiş ve kemikten yapılmış bir krepi andıran buluntulardan farklı. Fukuipteryx’in yassılaşmış kuşlarla yaklaşık aynı yaşta olduğu göz önünde bulundurulduğunda, iskelet, uzmanlara Erken Kretase Dönemi’nde yaşayan kuşların iskelet anatomisine net bir bakış olanağı sunuyor.

Imai ve ortak yazarların aktardığı kadarıyla, genel olarak, Fukuipteryx, Jurassic Dönem’de yaklaşık 30 milyon yıl önce evrimleşen en ilkel kuşlardan bazılarını andırıyor. Örneğin, pençelerle biten parmaklar, bilinen en eski kuşlardan biri olan ‘Archaeopteryx’ ile Fukuipteryx’in paylaştıkları bir özelliklerden biri. Ancak, Fukuipteryx’in kuyruğu kısadır ve ‘pygostyle’ adı verilen bir iskelet yapısında sona erer. Kemikli yapı, modern kuşlarda bulunan ve kuşların raptor benzeri dinozorlardan günümüzde var olan kuşlara geçişleri sırasında geliştirdikleri önemli bir özellik olarak kabul edilen kas ve kuyruk tüyleri için bir bağlantı noktasıdır.

BİR GEÇİŞ AŞAMASI ÖRNEĞİ

Özelliklerin birleşimi, Fukuipteryx’i ilkel kuşlar arasında hiç umulmadık bir yere koyuyor. Imai, “Yaptığımız inceleme, Erken Kretase Dönemi’ndeki kuşlar arasındaki en ilkel kuşun bu olduğunu açığa çıkardı,” diyor. Fukuipteryx, göz kamaştırıcı kuyruğu nedeniyle daha modern türlerle ortak özelliklere sahipken, en ilkel kuşlarla da büyük miktarda ortak özellikleri paylaşıyordu.

Fukuipteryx, garip bir vaka olmaktan ziyade, evrimde var olan ortak bir temanın altını çiziyor. Stony Brook Üniversitesi’nde paleontolog olan Alan Turner, “Evrimsel çeşitlenmenin ilk dönemleri daha iyi örneklendikçe, beklenmedik özellik bileşimleri görmek beni şaşırtmıyor” diyor. Turner, bazen pygostyle** gibi özelliklerle daha önce görülmemiş bileşimlerde ortaya çıktığını hatırlatarak, “Evrim nadiren doğrusal bir şekilde ilerler” diye ekliyor.

Gelecekte yapılacak yeni keşifler bu görüşü sınayacak; fakat bu kuş, Jurassic Dönemi’nin sonları ve Kretase’nin başlarında, kuşların bu erken dönemdeki çoğalışının, bugüne dek uzmanların tanımladıklarından çok daha çeşitli biçimlere evrildiğini gösterebilir. “Daha önce benzersiz kuşlara sahip yeni yöreler bulunması nedeniyle sürprizlere hazırlıklı olmamız gerektiğini düşünüyorum” diyen Turner, uzmanların henüz antik kuş çeşitliliğinin derinlerine inmediğini sözlerine ekliyor.

‘Fukuipteryx’, bilim insanlarını şaşırtacak en son kanatlı fosil olmayacak gibi görünüyor. Imai, “Bunun, gelecekte, Çin sınırları dışında keşfedilmeyi bekleyen ve henüz bilinmeyen birçok kuştan yalnızca biri olduğunu hissediyorum” diyor. Keşfedilmeyi bekleyen ilkel kuşlardan oluşan büyük bir dünya söz konusu.

*Jurassic Dönem (ya da Jura Dönemi), Mezozoik zamanın Trias’tan sonra gelen ikinci dönemidir. 205,1 milyon yıl ile 142 milyon yıl önceki zaman aralığını kapsar. Jura’da sürüngenlerin ezici bir üstünlüğü olsa da ilkel memeliler bu dönemde gelişme ve çeşitlenmelerine devam ettiler. İlk çiçekli bitkilerin de Jura’nın sonlarına doğru evrimleştiği düşünülüyor.




**Pygostyle (‘pigostil’ diye telaffuz edilir), birbiriyle kaynaşmış kuyruk omurlarından oluşan ve tipik olarak kuyruk tüylerini destekleyen üçgen yapı.

Yazının aslı Smithsonian Mag sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)






CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Bunları kaçırmayın

Vadim Stein’in 32 fotoğrafıyla dansçılar

Ukraynalı Fotoğrafçı Vadim Stein, drama, heykelcilik ve grafik üzerine yaptığı çalışmalarının ardından dansçıların fotoğraflarını çekmeye karar verir.Fotoğrafçı Vadim Stein'in çalışmalarından küçük bir demeti sizin...

Yapay Zeka: Dost Mu, Düşman Mı?

Londra'daki Kraliyet Cemiyeti'nde sıradan bir Haziran'ın bir Cumartesi sabahı. Bilgisayar bilimcileri, halk arasında ünlü isimler ve gazeteciler, onlarca yıldır süregelen bir mücadeleye tanıklık etmek...

10 şairden 10 sonbahar şiiri

Yaz bitti artık, ilkbahar öncesinde bitivermişti zaten. Sıradaki mevsim sonbahar ve aylardan eylül. Gerek sonbaharın gerekse eylül ayının hüznü bir başkadır. Yaprak sadece sararmakla...

Henüz izlemediyseniz ‘Mutlaka’ izlemeniz gereken 15 film!

Derleme/Eren Aşnaz Henüz izlemediyseniz izlemeniz gereken 15 filmi bu hafta sizler için derledik. Usta oyuncu ve efsane olmuş yönetmenlerden derlediğimiz filmlerin hepsini, yok olması imkansız...

Son haberler

‘Kızım Gibi Kokuyorsun’ 10 Temmuz’da gösterimde

“Vicdan Ağacı” ve “Mor Ufuklar” adlı filmlerde imzası olan Olgun Özdemir’in yazıp yönettiği “Kızım Gibi Kokuyorsun” 10 Temmuz’da gösterime girecek. IŞİD saldırılarından mustarip Beatrice,...

Sibirya haziranda ‘yandı’: AB iklim verilerine göre 38 derecelik rekor kırıldı

Rusya’nın Sibirya bölgesinin kutup dairesi içinde kalan bölümünde ortalama sıcaklık, Avrupa Birliği (AB) verilerine göre haziranda görülen en yüksek seviyeye çıktı.Bölgedeki Verkhoyansk kasabasında...

TÜRSAB Başkanı: AB yasağı kaldırsa, turist gelecek mi?

Avrupa Birliği’nin (AB) seyahat etmesi ‘güvenli ülkeler’ listesinde Türkiye’ye yer vermemişti, AB’nin tavsiyesini bekleyen diğer ülkeler de aynı yönde karar almıştı. Hürriyet’yen Elif Ergu’nun görüştüğü Bağlıkaya pandeminden...

Yeni dünyalar düzenine geçiş: 200 yıllık Kova çağına merhaba!

Ünlü astrolog Dinçer Güner'in, 2020 hakkında yaptığı tahminler oldukça ses getirmiş ve astrolojinin çalışma şekli ile ilgili bize birçok bilgi vermişti. Güner,...

PCI Checklist’ten eticaret siteleri için siber güvenlik taraması yapan yeni ürün: Onboarding Scan

Pandemi sürecinde eticaret sektöründe yaşanan hızlı artış, herkes kadar hackerlar’ın da ilgisini çekti ve saldırıların sayısı arttı.Siber güvenlik alanında faaliyet gösteren yerli fintech...